الشيخ محمد باقر الشريعتي الأصفهاني
38
تحريرى بر اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسى )
چنين جوابهاى تحكّمآميز و آمرانه و بهاصطلاح « سربالا » برنمىخوريم ؛ در هيچ موردى سؤال را محكوم نكرده و بدعت نشمردهاند و جملهء « السُّؤالُ بِدعَةٌ » را كه نشانهء ضعف و عجز از پاسخ است شعار خود قرار ندادهاند . دربارهء همان آيهء « الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى » و اينكه معنى عرش چيست و استواء بر عرش چه معنىاى دارد مكرر از ائمهء اطهار پرسشهايى شده است و در همهء موارد به شرح و توضيح و تفسير آن پرداختهاند . در توحيد صدوق و كافى بابى تحت همين عنوان باز شده و احاديث زيادى نقل شده كه در همهء آنها از همين موضوع سؤالاتى شده و ائمهء اطهار عليهم السلام پاسخ گفتهاند . از جمله مسائلى كه در آيات اول سورهء حديد طرح شده است و مطابق حديثى كه از امام سجّاد عليه السلام نقل كرديم آن آيات ، خاص ژرفانديشان است ، همين مسئله است كه در جلد هشتم تفسير شريف و گرانقدر الميزان ذيل آيهء 54 سورهء اعراف با الهام از آيات كريمهْ قرآن و رواياتى كه از ائمهء اهل بيت عليهم السلام در اين زمينه رسيده است بحثى ژرف و محققانه دربارهء همين مطلب صورت گرفته است . حضرت استادنا الاكرم - ادام اللَّه ظلاله - در مقدمهء آن بحث چنين مىفرمايند : « مردم در شرح امثال اين آيات مسلكهاى مختلف انتخاب كردهاند . اكثر پيشينيان ( از اهل سنت ) برآنند كه بحث در اينگونه آيات روا نيست ، علم اينها را بايد به خدا واگذار كرد . اين دسته بحث از « حقايق دينى » و تعمق در ماوراء ظواهر الفاظ كتاب و سنت را ناروا و بدعت مىشمارند . اما عقل بر خلاف نظر آنها حكم مىكند و كتاب و سنت نيز آنان را تأييد نمىنمايد . آيات قرآن بهشدت تمام دعوت مىكند به تدبر و تعمق و كوشش در معرفت خدا و آيات خدا بهوسيلهء تذكر و تفكر و نظر و استدلالات عقلى ، و روايات متواتر بالمعنى نيز در همين معنى آمده است . معنى ندارد كه به مقدمهاى كه مستلزم نتيجهاى است امر شود اما خود نتيجه ممنوع باشد . دعوت به تذكر و تفكر براى معرفت است نه براى چيز ديگر . . . » « 1 »
--> ( 1 ) . الميزان ، ج 8 ، ص 157 . .